ائل بیلیمی نین ۹۱ و ۹۲جی ساییلاری یاییملاندی. اونون اؤزل ساییسی اولان زنگان آشیقلاری دا اونونلا برابر ۲۸۰ صفحه ده ائل بیلیمی مؤسسه سی طرفیندن چاپ اولوب یاییلدی. بو کتابین اؤن سؤزونو بیرگه اوخویالیم: الینیزده اولان بو مجموعه، بیر دسته جمعی ایشین سونوجودور. ۱۳۹۵ ایلینده “زنجان موسیقی انجمنی” و “خمسه آدینا مدنیت ائوی”نین اورتاق فرهنگی اوتوروملاریندان عمله گلن بیر اثردیر. بو اوتوروملار هر ایکی هفتهxadدن بیر، زنگانین “امام خمینی (ره) فرهنگسراسی”ندا “آشیق ادبیاتی و موسیقیxadسی” عنوانی آلیتیندا قورولوب و آلقیشلارلا اوز – اوزه گلدی. بو اوتوروملارین دوراندیرانلاری، آقالار: آشیق محمد نجفی، آشیق منوچها نجفی و م. کریمی اولاراق ۱۵ اوتوروم تشکیل تاپدی و بو اوتوروملاردا: آشیق ادبیاتی، تاریخی، شعر فورمالاری، شعر بزهxadکxadلری، داستانلار، آشیقلارین تانیتیمی و آشیق ادبیاتی ایله ایلگیلی بیر چوخ موضوعلار بحث اولوندو. بورادا شهریمیزین آشیقلاری، یازیچیلار، شاعیرلر و بیلیم یوردلاریxadنین اوستادلاری اشتراک ائتدیلر. نهایت الینیزده اولان اثری، بو اوتوروملاردان توپلانان معلوماتین بیرینجی بؤلومو اولاراق تقدیم ائدیریک. آنجاق بو اثری توپلاماقدا تکجه بو اوتوروملارا کیفایتلنمهxadییب، بلکه آشیقلارلا اؤزل اوتوروملاریمیز دا اولدو. زنگان، خرمدره و ویستاندا هر دؤنه ۳۰ – ۴۰ آشیق و هوسکارلار بیر یئره توپلاندیق و آشیقلارین اورهxadک سؤزلرینی ائشیدهxadرک اونلارلا تانیشلیق قازاندیق. گؤزهxadل صحنهxadلره ده شاهید اولدوق. آشیقلار آراسیندا حؤرمت، آغ ساققاللیق، فرهنگیمیزین جانلی و گوونمهxadلی آنلارینی گؤردوک. هر نه قدر بیر آشیق اوستاد اولوردو، باشقالارینا آرتیقراق حؤرمت گؤستهxadریردی. سفرهxadلریxadنین آچیقلیغی، قوناق سئوَرلیک، بؤیوک – کیچیک حؤ

ادبیات مرثیه در آذربایجان دارای تاریخی کهن است. از دوران پیش از اسلام تحت عنوان آغیلار، اوخشامالار و بایاتیلار، مراثی فراوان تا زمان ما باقی مانده است. ادبیات مرثیه بعد از اسلام تداوم همان جریان است اما حوادث کربلا را باید بالاترین و تاثیرگذارترین مرحله در این ادبیات دانست. در ادبیات ترکی کسانی چون غازي قاستامانلي (839ه)، يحيي بخشي 905٫ هu200d ق)، لامعي ( ۹۳۸هu200d. ق) حاجي نورالدين افندي (۹۴۰٫ هu200d .ق)

در انقلاب مشروطه، عالمان نیز همراه با مردم در برابر استبداد ایستاده و جانشان را در این راه قربانی کردهxadاند. یکی از عالمان انقلابی بزرگ نیز میرزا علی ثقهxad الاسلام است که لقب 73مین شهید عاشورا را به دست آورده است. ثقهxadالاسلام مردی بزرگ از سلالهxad ی علم، عالم، فقیه، شاعر، نویسنده و انسانی دارای اندیشه xadهای والای آزادیxadخواهی و عدالتxadطلبی بوده است. بعد از پیروزی مشروطه، نگهداری و حفاظت از دستاوردهای

ابراهیم قزلباش معروف به شیخ ابراهیم زنجانی. روحانی، از فعالین سیاسی دوران انقلاب مشروطه و عضو بلندپایه «جامع آدمیت» و «لژ بیداری ایران»، نماینده مجلس شورای ملی، از بنیانگذاران سازمان اوقاف، نویسنده و مترجم. زنجانی در ۱۰ ذیحجه ۱۲۷۲ ق. در روستای سُرخِهْدیزَج سلطانیه، از توابع زنجان، به دنیا آمد. (مذاکرات مجلس) پدر زنجانی را «شیخ هادی خمسهای» خواندهاند. (بامداد/۱، ۱۵؛ آدمیت، ۲۳۹) هادی، پدر زنجانی